Trang

Thứ Bảy, 7 tháng 2, 2015



Một Trăm Năm Nhà Thương Điên Biên Hòa

          Nhà thương điiên Biên Hòa được chính quyền Đông Dương cho khởi công xây dựng vào ngày 17 tháng  03 năm 1915 , nằm trên địa bàn ấp Bàu Hang , xã Bình Trước , Quận Đức Tu , tỉnh Biên Hòa      ( theo đơn vị hành chính trước năm 1975 ), cũng từng nổi trôi  thăng trầm theo vận nước , đã nhiều lần thay tên đổi họ , nào là Dưỡng Trí Viện Nam Kỳ , Dưỡng Trí Đường Biên Hòa , Dưỡng Trí Viện BS Nguyễn Văn Hoài , BV Tâm Trí Biên Hòa ,BV Tâm Thân Biên Hòa , ... nhưng trong thâm tâm của người Biên Hòa thế hệ  chúng tui  và trước chúng tui chỉ có một cái tên " Nhà Thương Điên Biên Hòa " .Có lẽ , người Biên Hòa có thói quen, thích gọi tên bình dân bình dị hơn là cái tên chính quy chính thức , thấy sao thì gọi vậy. Như: cầu Hóa An gọi là cầu Mới , cầu Tân Hiệp gọi là cầu Đúc , đường Phan Đình Phùng gọi là đường Dốc Sỏi ,rồi chùa Con Ngựa , hẽm Cây Keo ,ngả ba Vườn Mít ...
         Nhân dịp 100 năm Nhà Thương Điên Biên Hòa ( NTĐBH ), là người  Biên Hòa , nên tui muốn viết chút ít về  NTĐBH  bằng những gì mắt thấy tai nghe ,bằng trải nghiệm cuộc sống của chính mình , không dựa theo sử liệu , tài liệu nào hết . Có thể nói , gia đình tui ít nhiều có duyên nợ với cái NTĐBH . Như bà nội tui kể , nhà ông cố của tui ngày xưa nằm cạnh bờ suối Săn Máu , gần quốc lộ 1A ( ngay dãy phố Nhất của cư xá NTĐBH ngày nay) , vào năm 1922 ông cố tui phải nhượng lại mảnh đất nầy cho NTĐBH để  xây cư xá  và dọn  sâu vào trong ấp Bàu Hang. Nhưng đến năm 1947 , vì không thể sống dưới hai làn tên mũi đạn , đêm thì được Việt Minh thăm viếng , ngày thì bị Tây khủng bố , nên nhà ông cố tui cùng với tất cả dân làng di tản ra xóm Miễu ( Phía trong hẽm Bách Lạc , thuộc phường Thống Nhất bây giờ ) tạm cư đến thời đệ nhất cộng hòa , làng Bàu Hang coi như bị xóa sổ , chỉ còn xót lại cái NTĐBH . Sau khi ông bà cố tui mất , nội tui dọn vào cư xá NTĐBH ở và mở quán cơm , chuyên nấu cơm tháng cho những bịnh nhân nhà giàu . Rồi đến năm 1956 , sau khi được giải ngũ ba tui xin vào làm trong NTĐBH cho tới lúc về hưu . Thế là , tự nhiên tui được sinh ra là lớn lên trong cái cư xá NTĐBH , nào có được lựa chọn gì đâu , cho đến khi vừa đủ lông đủ cánh tui lại bay đi , giờ đây đang ở một phương trời xa xôi lạnh lẽo ,mà ghi lại những dòng ký ức thuở con chim non còn sống trong cái tổ ấm.
         NTĐBH có một diện tích khá rộng lớn , dọc phía Đông giáp với quốc lộ 1A , có dòng suối Săn Máu chảy qua , được kè đá xanh với 4 cây cầu bắt ngang , 2 cầu sắt và 2 cầu đúc . Phía hạ nguồn có đập chắn để làm hồ Piscine ( Tiếng Tây ngày xưa thường hay dùng ) ,hai bên bờ có những bậc thềm đi xuống , cứ độ cuối tuần được ngăn nước lại cho khách thập phương về nghỉ mát. Sau này , rừng trên thượng nguồn bị tàn phá , gây ngập lụt và ô nhiễm , kè đá 2 bên bờ bị hư hỏng nặng , buộc phải phá con đập chắn đi để thông nước khi mùa lũ và coi như vĩnh biệt cái hồ Piscine.
      NTĐBH được xây dựng như một công viên rộng lớn ,theo hình bàn cờ , có nhiều cây xanh và thảm cỏ mượt mà . Cả thảy  20 khoa điều trị , mà trước năm 1975 được gọi là trại , được đặt tên theo số thứ tự , chẵn dành cho Nam , lẽ dành cho Nữ .Ngoại lệ , không có trại 1 và 2 , được thay bằng trại quan sát Nữ và  Nam (Vào năm 1974 chuyển sang khu quân y,đổi tên thành trại Phượng và trại Dũng , mang tên 2 đứa con của cố bác sĩ giám đốc Tô Dương Hiệp ) ; không có trại 15 , được thay bằng trại Nhi Đồng ; không có trại 17 và 18 , được thay bằng Nông Trại Nữ và Nông Trại Nam. Đa phần các trại có hàng rào dăm bụt , mương thoát nước và lề cỏ may bao bọc . Đặc biệt trại 13 và trại 16 , được xây kiên cố như nhà tù , 1 lầu , 1 trệt , bên ngoài có tường cao giăng kẽm gai bên trên , cổng vào chật hẹp  kín bít , bên trong  trại có nhiều hàng rào song sắt . Nơi đây giam cầm bịnh án , những bịnh nhân đã từng giết người , hoặc dự tính giết người . Ngày xưa , những ai giả điên trốn lính , đưa vào đây đảm bảo hết điên ngay.Trại 12 xây theo kiểu nhà tiền chế , mái vòm , giống như trại lính .Trại Nhi Đồng thì rộng rãi hơn những trại khác , có sân chơi , có cầu tuột , xích đu , bàn quay , ...( Thủơ nhỏ , bọn tui thỉnh thoảng vào chơi ké.) Ghét nhất , bịnh nhân nhi đồng thường hay khóc nhè .Nông Trại Nam và Nông Trại Nữ ( Nay gọi là khoa phục hồi chức năng ) bao gồm nhiều căn nhà nhỏ lẻ , nằm rời rạc , xung quanh có vườn tược . Bịnh nhân ở đây được tự do đi lại , hằng ngày ra đồng trồng trọt và vui thú điền viên. Trại 5 , trại 6 dành cho bịnh nhân nhà giàu hay người nước ngoài , ở đây trông rất tươm tất và sạch sẽ. Trại 20 là trại bịnh lao, vì sợ bị lây nhiễm tui chưa hề lui tới.Nói chung ,từ trại 3 cho tới trại 10 có kiểu kiến trúc giống nhau , những trại còn lại được xây cất theo đặc thù của từng bịnh trạng.
Ngoài những khoa điều trị , còn có khoa xét nghiệm , khoa dược , nhà bếp , ban công xa , thủ môn , ... Đặc biệt , khu hoạt động liệu pháp , được xây bởi những dãy nhà dài tạo thành hình chữ U khép kín . Giữa sân có một cái đền nhỏ , trống quắc  không vách , với 4 chân cột hình rồng phụng , 4 mái ngói nghiêng  tựa như mái chùa , nền cao có thềm đi lên từ bốn phía .Trước đền là một hồ sen nhỏ , giữa hồ là tượng đài phật bà Quan Âm , nơi mà những bà chị trong xóm thường  ra cầu xin trước mùa thi cử. Trước dãy nhà nằm ngang là một sân khấu , dùng để tổ chức văn nghệ vào dịp lễ lạc. Trong khu nầy có nhiều xưởng thủ công , như : vẽ , điêu khắc , may , dệt , thêu , đan , mộc ,... những bịnh nhân có năng khiếu hoặc tay nghề được sinh hoạt ở đây với sự dìu dắt của nhân viên BV. Biết bao tác phẩm nghệ thuật được những người bịnh tâm thần gởi gắm , thêu dệt , khắc họa bằng cả tâm hồn đầy tỉnh táo của mình ở trong đó ,không thua kém gì nghệ nhân chuyên nghiệp.
      Sâu phía trong là trại chăn nuôi , có 2 dãy chuồng trại , nuôi heo , gà , vịt và một đàn bò. Bên ngoài là đồng ruộng rộng khoảng 3 Hecta , trồng lúa , rau muống , khoai mì , khoai lang và rau cải các loại... .Những bịnh nhân đồng án hằng ngày đến đây làm việc với sự hướng dẫn của một kỹ sư nông nghiệp người Mỹ.
        Mặt tiền bên phải NTĐBH là khu cư xá , bao gồm 7 dãy nhà , mỗi dãy 10 căn hộ , được chia làm 2 hàng , 5 dãy phố và 2 dãy phố . Ngoài ra , còn có 2 nhà tiền chế ( Nhà mái vòm cong ) dành cho người độc thân , được lính Mỹ xây vào khoảng năm 1971.
Phía trước cư xá , bên kia bờ suôi Săn Máu là trường tiểu học cộng đồng Dưỡng Trí Viện , có 5 phòng học và có 10 lớp được ra 2 buổi sáng chiều.
         Trong cùng  là một nghĩa trang mênh mông , có 1 nhà xác , 2 nhà tang lễ dành cho Phật giáo và thiên chúa giáo, giữa 2 nhà tang lễ là một tượng đài xây bằng gạch  . Phần bên phải nghĩa trang một dãy dài nằm cạnh đường tiếp giáp với sở Cải dành cho công nhân viên chức , phần còn lại là mồ mả bịnh nhân được chôn dày khít ,đến độ muốn đi qua phải bước lên trên mộ . Vậy mà ,đến những năm 80 đã không còn chỗ trống nữa .Tận cùng của NTĐBH cũng là nơi an nghỉ cuối cùng của những bịnh nhân không còn người thân nữa , cùng với nhiều công nhân viên chức , trong đó, có cả Ngài cố BS giám đốc Nguyễn Văn Hoài , nguyện cùng sống , chết chung với người điên.
          Thi thoảng , xem những vở hài kịch , người ta ví Biên Hòa là nhà thương điên , tui không thể nào cười nổi , vì nó quá lạt phèo ,lạt nhách , cứ pha đi chế lại cũng mấy chữ NTĐBH .Không biết từ bao giờ ? Tác giả nào ? Soạn giả nào ? nhà biên kịch nào là người đầu tiên đã đồng hóa nghĩa  Biên Hòa với Nhà Thương Điên trong tác phẩm của mình ?Để đến tận ngày nay  vẫn còn nhiều người bắt chước . Cũng một  phần , do cái tên của bệnh viện trước đây thường gắn liền với cái chữ Biên Hòa .Chắc chính vì vậy,mà gần đây mấy Ngài ở bộ y tế đã quyết định đổi tên thành BV Tâm Thần Trung Ương 2 và cái chữ Biên Hòa không còn hiện diện nữa.
         Xin mượn 2 câu thơ của anh Phạm Hoài Nhân để tạm kết thúc phần nầy.
                             Chưa đi chưa biết Biên Hòa.
                     Đi rồi mới biết có Nhà Thương Điên.
                                                                                 Còn tiếp.


1 nhận xét: